Planovi za izgradnju skijališta ugrožavaju poslednja netaknuta prirodna područja u Evropi | WWF

Planovi za izgradnju skijališta ugrožavaju poslednja netaknuta prirodna područja u Evropi



Posted on 22 December 2009
Bansko, in the heart of Pirin National Park in Bulgaria, is a popular ski destination that has become infamous for being the first of a series of illegal ski developments in Bulgarian protected areas.
© Save Pirin Coalition
Planovi za izgradnju novih skijališta u regionu, širom Karpata i Balkana, prete da naruše ključna zaštićena područja koja predstavljaju poslednja netaknuta prostranstva u Evropi.

Nova izgradnja i proširenje postojećih skijaških objekata se već odvija u regionu, posebno u Rumuniji, Bugarskoj, Slovačkoj i Ukrajini.

U teoriji, potencijalni sukobi između zaštite prirode i razvoja - uključujući skijaški turizam – trebali bi da budu rešeni posredstvom procedura kao što su procene uticaja na životnu sredinu i član 6. Evropske Direktive o staništima, koji obezbeđuju sistem za procenu mogućeg uticaja na prirodu, identifikaciju rešenja i mera za ublažavanje negativnih uticaja.

Međutim, u praksi ove mere zaštite imaju ograničen efekat, jer kod intenzivnog pritiska ekonomskih i političkih faktora, zaštita prirode se često ignoriše.

Karpati su poslednja divlja prostranstva Evrope - bastion za velike zveri, sa oko dve trećine populacije mrkog medveda, vuka i risa na kontinentu. Oni takođe predstavljaju najveći preostali rezervat starih šuma izvan Rusije.

U međuvremenu, Balkanske planine i Rilsko-Rodopski planinski venac u Bugarskoj sadrže izuzetne prirodne karakteristike koje su od globalnog značaja, uključujući nacionalne parkove Rila i Pirin, koji su priznati, kao zvanično PAN Park prirodno područje, odnosno UNESCO Park Svetske Baštine.

"Zapanjujuće je koliko malo klimatske promene i održivost ulaze u proračune za mnoga nova skijališta", rekao je Andreas Bekman, direktor Dunavsko-Karpatskog programa WWF. "Već sada, porast temperature, smanjen nivo padavina i snežnog pokrivača izaziva probleme za mnoga skijališta i prouzrokuje slabe skijaške sezone".

Posmatrajući Alpe, potrebno je preispitati mudrost ulaganja u ski-područja Karpata. Prema Organizaciji za ekonomsku saradnju i razvoj, čak dve trećine alpskih skijališta će se zatvoriti prema sadašnjim projekcijama za klimatske promene, dok alpska područja ispod 1.500 metara nadmorske visine očekuje neizvesna budućnost. U stvari, izveštaj iz 2004. godine konstatuje da alpski skijaški regioni u Slovačkoj na 1,150-1,500 metara nadmorske visine mogu postati ekonomski neisplativi već od 2030. godine.

Skijališta koja se razvijaju širom Karpata i bugarskih planinskih venaca već uključuju mere prilagođavanja na klimatske promene u obliku snežnih topovima. Ali ironično, kroz veliku potrošnju energije topovi za sneg samo doprinose ubrzavanju porasta temperature. Okvirno 3.100 snežnim topova u Evropi godišnje troše po hektaru oko milion litara vode i 260.000 kW sati električne energije - odnosno skoro istu količinu energije godišnje kao grad od 150.000 stanovnika i vode koliko troši grad veličine Hamburga.

Izgradnja skijaških objekata može imati veoma značajan uticaj na staništa i vrste, ne samo zbog uklanjanja šuma i druge vegetacije da bi se napravilo mesta za ski staze, prilazne puteve i infrastrukturu, ali i zbog fragmentacije staništa divljih životinja. Dodatni efekti su crpljenje vode za proizvodnju veštačkog snega i pogoršanje stanja životne sredine zbog velike koncentracije turističkih aktivnosti koje takođe mogu imati vrlo loš uticaj na biodiverzitet i prirodu.

"EU ne sme da podrži problematičnu izgradnju, uključujući onu koja je jasno u suprotnosti sa EU i nacionalnim zakonodavstvom, kao i projekte koji su na srednjeročnom planu neodrživi, na primer zbog posledica klimatskih promena ", kaže Bekman. " Vlasti moraju biti pod pritiskom da u potpunosti primenjuju zakonodavstvo Evropske Unije u svojim zemljama, a posebno strateške i procene uticaja na životnu sredinu, kao i Direktive EU o staništima i pticama, za projekte u fazi planiranja."

"Razvoj skijlišta ne sme biti dozvoljen u zaštićenim područjima, posebno u nacionalnim parkovima i ključnim oblastima drugih zaštićenih područja, kao i u šumama sa visokom vrednošću za očuvanje prirode", rekla je Erike Stanciu, vođa tima za šime i zaštićena područja Dunavsko-Karpatskog programa WWF. Pažljivo treba razmotriti vrednost prirodnih i tradicionalnih predela. Razvoj u oblastima u mreži Natura 2000 mora da poštuje odredbe člana 6. EU Direktive o staništimaa. "

"U međuvremenu svi možemo da izbegavamo skijališta koja nisu u skladu sa osnovnim kriterijumima zaštite životne sredine i zakonskom regulativom", dodaje ona.

Na primer, Bansko, u srcu nacionalnog parka Pirin u Bugarskoj, popularna je skijaška destinacija koja je takođe postala poznata kao prva u nizu ilegalnih bugarskih skijališta koja se nalaze u zaštićenim područjima. Projekat je dobio odobrenje od vlasti u 2000. godini i skijalište je neposredno posle toga. Polovina ski staza u Banskom nema ekološke dozvole, dok je za one ski staze koje imaju dozvole prekršena svaka odluka o proceni uticaja na životnu sredinu. Ovi prekršaji uključuju između ostalog i širinu skijaških staza, npr. umesto dozvoljenih 30 metara širina je zapravo od 60 do 100 metara. Evropska komisija je inicirala kazneni postupak protiv Bugarske zbog kršenja zakona iz životne sredine u slučaju Banskog.

Izgradnja je prouzrokovala značajne probleme u prirodnoj sredini, uključujući klizišta u Nacionalnom parku Pirin, ali je takođe imala socijalne i ekonomske implikacije. Bansko je nekada bilo popularno letovalište, ali broj posetilaca je opao u poslednjih nekoliko godina zabog visokih cena i nekontrolisane gradnje u ovom nekada slikovitom mestu. I kao da ovo nije bilo dovoljno, u toku 2009. godine Konsultativni savet Nacionalnog parka Pirin podneo je Ministarstvu životne sredine predlog da se izmeni plana parka za upravljanje kako bi se omogućila izgradnja dve velike ski-zone unutar parka.

Ovaj problem ima karakteristike epidemijie, još jedan primer stiže iz Slovačke, gde su vlasti dozvolile izgradnju u Nacionalnom parku Tatras – što je velika promena jer je to područje bilo relativno strogo zaštićeno poslednjih trideset godina.

Kao posledica, najreprezentativnije zaštićeno područje jedne zemlje je suočeno sa jakim pritiskom. Pet skijaških područja se razvijaju u okolini parka, uključujući izgradnje ski staza i proširenja turističkih objekata, sa minimalnom kontrolom od strane države i sa neodgovarajućim procenama uticaja. Vrlo je verovatno da će ovo područje izgubiti svoje međunarodno priznanje kao nacionalni park od strane IUCN-, Međunarodna Unija za zaštitu prirode. Evropska Komisija je takođe započela ispitivanje uticaja izgradnje na Natura 2000 zaštićena područja.

Uprkos međunarodnim preporukama i pritiscima, slovačke vlasti tek trebaju da usvoje jasnan prostoran plan i planove upravljanja za zajednice u regionu. Zoniranje i prostorno planiranje mogu da usmere razvoj i upravljanje u ovom području, obezbeđivajući mogućnost za razvoj uz očuvanje prirodnih vrednosti koje su glavna atrakcija ovog područja. Nedostatak bilo kakvog planiranja ili smernica, zajedno sa neuključivanjem nadležnih organa, izvođačima radova se u suštini daje neograničena mogućnost da grade i eksploatišu ovo područje.

Jedno od 20 najvećih skijališta na svetu nalazi se u ukrajinskom delu Karpata, nedaleko od grada Ivano-Frankivsk. Razvoj područja Bukovel se nastavlja, sa ukupnim planiranim investicijama za ovu oblast koje iznose oko € 3 milijarde.

Ukupno je planirano 66 žičara, 400 km skijaških staza, kao i 100.000 kreveta, aerodrom i 15 miliona posetilaca godišnje. Razvoj skijaškog turizma ovde zavisi i od proizvodnje veštačkog snega, uključujući 500 lokacija za proizvodnju snega, 300 snežnih topova, 40 mobilnih “propeler” topova za sneg i veštačko jezero zapremine 100.000 m3 koje bi obezbedilo vodu za proizvodnju snega. Ukrajinska vlada je kao deo projekta predvidela da ova lokacija konkuriše za zimske olimpijske igre u 2018. godini, ali kandidatura nikada nije podneta.

Nažalost, većina postojećih i planiranih skijaških aktivnosti u Rumuniji se odvijaju u područjima sa visokim stepenom prirodne vrednosti, uključujući postojeća zaštićena područja i oblasti koje su u mreži posebno zaštićenih lokacija Natura 2000. Veći deo ovih oblasti su od izuzetne prirodne vrednosti na nacionalnom nivou, na nivou EU i neke su čak i od globalnog značaja.

Rezultati studije sprovedene u Rumuniji ukazuju na to da se oko 40 odsto od 45 oblasti sa predloženom izgradnjom skijaških objekata nalazi se unutar ili pored predloženih Natura 2000 područja i 17,8 odsto će se naći u strogo zaštićenim prirodnim područjima i nacionalnim parkovima. Njupadljiviji primeri su planirana ski-odmarališta Pestera Padine, u parku prirode Bucegi i Padis - 12 km skijaških staza u strogo zaštićenom području parku prirode Apuseni. Ovi parkovi prirode nisu samo vodeći primeri parkova u Rumuniji i Evropi, oni takođe sadrže ključna Natura 2000 područja.

Ovi projekti uživaju u veoma značajnoj podršci javnog sektora, kako u smislu zakona i saglasnosti, tako i u svislu direktnih investicija. Razvoju skijaškog turizma dat je prioritet u mnogim planskim dokumentima za regionalni i lokalni razvoj. Mnogi projekti u zemljama EU, npr. Slovačka i Rumunija, očekuju da dobiju veoma značajnu podršku od Evropske Unije, posebno kroz sufinansiranje regionalnih razvojnih fondova.

Iznos od € 772 miliona iz strukturnih fondova EU koji će primiti Slovačku u periodu 2007-13 za podršku "Konkurentnosti i ekonomskom rastu" obuhvatiće značajne investicije u izgradnji, modernizaciji i proširivanju skijaških centara. Ali za većinu projekata, dugoročna isplativost i javni interes su vrlo diskutabilne teme.

Bansko, in the heart of Pirin National Park in Bulgaria, is a popular ski destination that has become infamous for being the first of a series of illegal ski developments in Bulgarian protected areas.
© Save Pirin Coalition Enlarge
Plans for new skiing areas in the region around the Carpathian Mountains and the Balkans threaten to harm major protected areas that house some of Europe’s last remaining untouched wilderness.
© Bohdan Prots Enlarge